Gezinnen van de toekomst

Oktober 2011 - Ook het BAM-gezin als nieuwe verschijningsvorm van de 'hoeksteen', in het themanummer van HP/De tijd over 'Het gezin van 2050'.

Hoogleraar demografie Jan Latten analyseert trends in de ontwikkeling van de bevolking: de economie eist dat we flexibel zijn en ons nergens aan binden, de ontkerkelijking maakt ons zélf verantwoordelijk voor ons (on)geluk. Dat leidt tot keuzestress, want we willen toch het maximale uit het leven halen. Zou een andere baan niet (nog) meer uitdagingen en kansen bieden? Zou ik met een andere partner niet (nog) gelukkiger kunnen zijn?

'Lovehoppen'
Voor het eerst in de geschiedenis zijn onder de dertigers vrouwen hoger opgeleid dan mannen. Daarmee zijn ze economisch onafhankelijk, en ook voor hun sociale staus hebben ze geen man nodig. Toch blijven vrouwen traditioneel in hun partnerkeuze: voor het stichten van een gezin willen hoogopgeleide vrouwen een hoogopgeleide man.

Vroeger verlieten mensen het ouderlijk huis om met een partner te gaan samenwonen. Nu wordt het verstandiger geacht om eerst maar eens een tijdje op jezelf te wonen, en voor jezelf te leren zorgen. Ook door het 'lovehoppen' leven mensen steeds vaker en langer perioden alleen. Een gevolg daarvan is dat het ook steeds moeilijker wordt om iemand te vinden die perfect aansluit bij de gewoonten en ideeën die je in je eentje ontwikkeld hebt.

Traditioneel gezin minder belangrijk?
Het kerngezin van een man met een vrouw is geen voorwaarde meer om kinderen te krijgen. 'Kinderen worden steeds meer gezien als iets waar je recht op hebt', aldus Latten. Daarvan getuigen onder meer de vrouwen die ervoor kiezen om alleen moeder te worden, en ook de huidige discussie over het invriezen van eicellen.

Sociaal psycholoog en columniste Beatrijs Ritsema vervolgt: het traditionele gezin mag dan de efficientste manier zijn om de voortplanting en opvoeding te regelen, het biedt geen garantie. Wringende relaties en conflicten hebben het aantal echtscheidingen en eenoudergezinnen flink doen toenemen.

Met het groeiend aantal singles, het uitstel van trouwen en kinderen krijgen en de talrijke echtscheidingen lijkt het wel of het gezin steeds minder belangrijk wordt. Maar schijn bedriegt: de overgrote meerderheid van de alleenstaanden wil wel degelijk een relatie. Ook dat is zichtbaar: talloze datingsites, een tweede leg, diverse vormen van samengestelde gezinnen...

BAM: uit nood geboren?
Ritsema: "Vrouwen die tegen hun vruchtbaarheidsgrens aanlopen, nemen nog weleen de beslissing om dan maar in hun eentje een kind te krijgen. Dat kan. Alleenstaande moeders (hoe ze dan ook aan hun kind zijn gekomen) ontmoeten nauwelijks nog weerstand. Maar alleenstaand ouderschap is altijd een noodsprong bij gebrek aan beter. Geen enkele vrouw heeft als ideaal om in haar eentje zonder partner een kind op te voeden."

Zippora Abram (41) die geportretteerd wordt als één van de nieuwe vormen van 'de hoeksteen', ontkent dat: "Voor mij was het geen noodoplossing, maar iets wat me léuk leek. Ik was 31, dus nog helemaal niet zo oud. Een vriend stelde voor: als je het graag wilt, waarom niet nu? Ik wilde heel graag kinderen en werd blij van het idee dat ik het alleen zou kunnen doen." Zippora is inmiddels moeder van twee zoons (8 en 2), van een bekende donor.

Lees Het gezin van 2050 (interview met Jan Latten, essay van Beatrijs Ritsma, vijf geportretteerde gezinnen) in: HP/De tijd, week 40, 7 oktober 2011